Wartość życia!
Trzy wartości
Jeśli postawimy znak równości między wartościami biologicznymi a
wartością życia, to możemy ją rozczłonkować na trzy subwartości: trwanie
życia (antywartością jest tu zabijanie, unicestwianie, odbieranie
życia), życie w zdrowiu, „dobrostan” psychofizyczny (antywartością jest
tu choroba, cierpienie, niesprawność, niepełne wykorzystanie potencjału
genetycznego), przekazywanie życia, rodzicielstwo, następstwo pokoleń
(antywartością jest tu wygasanie rodu, depopulacja). Są to trzy różne
oblicza wartości życia, między którymi — podobnie jak w innych
„rodzinach” wartości — trudno wykluczyć możliwość przelotnych lub
trwalszych kolizji w mikro-i makroskali.
Ochrona i pomnażanie życia
Oczywistą dyrektywą dla każdej polityki społecznej jest, po pierwsze
ochrona wartości życia (a więc uniemożliwianie zamachów na życie,
minimalizacja antywartości, jaką jest zabijanie, uniemożliwianie
przekształcania ży) Z wartości w instrument)
— po drugie — pomnażanie wartości życia. Zastanówmy się, na czym mogą
polegać te dwa zadania.
Aby odpowiedzieć na pierwsze pytanie — na czym polega Ochrona życia -
trzeba wyjaśnić, jaką postać mogą przybierać zamachy na życie i
rozstrzygnąć, czy wszystkie one są złem absolutnym, wszędzie i zawsze
potępianym i zwalczanym, czy też niektóre z nich można w pewnych
okolicznościach uznać za „mniejsze zło”, tolerować lub nawet aprobować.
Rodzaje zamachów na wartość życia
Zamachy na zasadę nienaruszalności trwania czyjegoś życia są złamaniem
przykazania: nie zabijaj. Zarazem godzą w bezpieczeństwo, o czym pisałam
w poprzednim rozdziale. Jeśli jednak uwzględnimy wymienione przed chwilą
trzy oblicza wartości życia, to okaże się, że dokonać zamachu na życie
to nie tylko zabić (zabić jednostkę - człowieka czy zwierzę; zabić wiele
jednostek, na wojnie czy w rzeźni; unicestwić cały naród czy cały
gatunek, formę życia zwierzęcego czy roślinnego), ale także: nie pomóc
(nic przedłużyć tycia mimo posiadania odpowiednich środków medycznych,
technicznych czy ekonomicznych, nie leczyć, nie rehabilitować, nie
ratować z opresji), nie doskonalić (nie wydobywać wszystkich możliwości
zapisanych w genach mimo istnienia odpowiednich środków), nie pobudzać
rozrodu (co oznacza postawienie znaku równości między zamachem na życie
i niepomnażaniem życia; pogląd — rzecz jasna — kontrowersyjny). Im
bardziej pojemna jest definicja „zamachu na życie”, tym więcej pojawia
się argumentów na rzecz tezy, że wobec pewnych istnień i w pewnych
sytuacjach są one dopuszczalne.
Ochroną przed zamachami na życie obejmuje się przede wszystkim
człowieka; zwierzętom odmawiając zupełnie prawa do ochrony lub bardziej
je zawężając; chroniąc je bardziej przed cierpieniem niż przed
pozbawieniem życia; lub też chroniąc raczej gatunki i odmiany niż
poszczególne osobniki.
Muszę wyjaśnić, dlaczego w ogóle stawiani tu problem tak szeroko, kiedy
przy analizie zagadnień np. równości czy bezpieczeństwa za oczywistość
przyjmowałam, że polityka społeczna interesuje się tylko ludźmi. Rzecz w
tym, że przechodząc do omawiania wymiaru ludzkiego życia nie znajdujemy
dostatecznie oczywistych argumentów, by przyznać wartość ludzkiemu
życiu, zaś w zupełności odmówić tego atrybutu innym formom życia, a
nawet powstają kłopoty z wyznaczeniem linii demarkacyjnej między
ludzkimi i nieludzkimi formami życia (interesująco rozwija ten problem
Z. Szawarski). Ponadto, wiele istnień ludzkich jest pozbawionych pewnych
definicyjnych atrybutów „bycia człowiekiem” i rodzi się pytanie, czy i
im należy się absolutna ochrona, skoro jeszcze lub już nie myślą i nie
cierpią (a w każdym razie nic o tym nie wiemy), skoro choroba pozbawiła
ich zdolności do czegokolwiek poza roślinną wegetacją. Istnieje więc
szerokie — zdaniem niektórych bardzo szerokie — pogranicze, na którym
absolutystyczna zasada nie zabijaj obrasta w rozmaite zastrzeżenia,
wyjątki, warunki, których nie będzie w stanie spełnić wiele istot.